على زمانى قمشه اى

318

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

دست‌اندركار رصدخانه نوشته است و حال آنكه جدول‌هاى مذكور را منجم ديگرى براساس يك قاعدهء دقيق و علمى محاسبه كرده است . مقايسهء جدول پراكندگى كبيسه‌هاى گاه‌شمارى جلالى كه در زيج ايلخانى مضبوط است - و ازاين‌پس آن را جدول طوسى مىناميم با جدولى كه براساس رهنمود خازنى نويسندهء كتاب حاضر محاسبه كرده است نشان مىدهد كه پراكندگى كبيسه‌هاى جلالى در دو جدول مذكور مشابه يكديگر نيست . اين اختلاف از آنجا ناشى شده است كه جدول‌هاى مذكور براى طول‌هاى متفاوتى كه براى طول حقيقى سال شمسى اندازه‌گيرى كرده بوده‌اند ، محاسبه شده است . ازسوىديگر حتى اگر در مورد طول سال اختلافى نمىداشتند ، اختلاف در طول و عرض جغرافيايى به تنهايى كافى است كه جدول‌هاى پراكندگى كبيسه‌هاى جلالى ، مشابه نباشد . در خور توجه آنكه خازنى بىآنكه خود جدولى براى سالهاى كبيسهء جلالى محاسبه كند قاعدهء برقرارى كبيسه‌هاى مذكور را بدست داده و درست برعكس وى خواجه نصير الدّين طوسى با اشارهء كوتاه و نادرستى به ترتيب كبيسه‌هاى جلالى ، جدول نخستين دويست و نود و پنج سال جلالى را براساس قاعده‌اى دقيق و علمى محاسبه كرده است ! قاعده‌اى را كه جدول طوسى براساس آن محاسبه شده است از جدول مذكور استخراج مىتوان كرد . كبيسه‌هاى خماسى نخستين دويست و نود و پنج سال گاه‌شمارى جلالى در جدول طوسى به ترتيب سال‌هاى 31 ، 64 ، 97 ، 130 ، 163 ، 192 ، 225 ، 258 و 291 ضبط شده است . با شمارش از نخستين سال كبيسهء خماسى در جدول مذكور ( سال 31 جلالى ) فاصلهء نخستين پنج كبيسهء خماسى جدول - يعنى سال‌هاى 31 ، 64 ، 97 ، 130 و 163 هريك 33 سال است . كبيسهء خماسى بعد از سال 163 ، سال 192 جلالى است كه بعد از بيست و نه سال برقرار شده است .